# Verkiezingen 2025

## Israël–Palestina

##### Pro-Israël → Pro-Palestina

<p class="callout info">***PVV → VVD → JA21 → NSC → CDA → D66 → SP → PvdD → GroenLinks–PvdA → DENK***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-isra%C3%ABl%E2%80%93p"><summary>Standpunten Israël–Palestina</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-pv"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Uiterst pro-Israël; éénstaatoplossing, ambassade Jeruzalem.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Pro-Israël; diplomatie, geen sancties, intern verdeeld.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Sterk pro-Israël; Hamas/Iran dreiging benadrukt.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Licht pro-Israël; tweestatenoplossing, geen sancties.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Zelfverdediging Israël, maar humanitair recht; tweestatenoplossing.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Tweestatenoplossing (1967-grenzen); erkenning Palestijnse staat.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Kritisch; noemt oorlog mogelijk genocide; erkenning Palestina.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Pro-Palestina; sancties tegen Israël, gelijkwaardigheid.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Wapenembargo, sancties, stop nederzettingen.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Uiterst pro-Palestina; sancties, boycot, directe erkenning.</td></tr></tbody></table>

</details>## Immigratie

##### Restrictief → Ruimhartig

<p class="callout info">***PVV → JA21 → VVD → NSC → CDA → D66 → SP → GroenLinks–PvdA → PvdD → DENK***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-immigrat"><summary>Standpunten Immigratie</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-pv-1"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Immigratie islamitische landen stoppen, asiel afschaffen.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Asiel beperken, opvang in regio, minder arbeidsmigratie.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Instroom beperken, opvang in regio, kennismigratie welkom.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Strengere regels, integratie, opvang in regio.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Opvang in regio, streng terugkeerbeleid, ruimte voor MKB.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Menswaardig asielbeleid in EU, kennismigratie open.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Humaan asielbeleid, kritisch op arbeidsmigratie door bedrijven.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Solidaire opvang, bescherming tegen uitbuiting.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Humaan asielbeleid, bescherming vluchtelingenrechten.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Sterk pro-migratie; gelijke kansen en rechten.</td></tr></tbody></table>

</details>## <span lang="NL">Bedrijven &amp; Vestigingsklimaat</span>

##### <span lang="NL">Pro-bedrijven → Kritisch op bedrijven</span>

<p class="callout info">***<span lang="NL">VVD → JA21 → NSC → CDA → PVV → D66 → GroenLinks–PvdA → SP → PvdD → DENK</span>***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-bedrijve"><summary>Standpunten Bedrijven</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-vv"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**VVD**</td><td>Zeer pro-bedrijven, lage lasten, aantrekkelijk klimaat.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Lagere lasten, minder regeldruk, tegen beurstaksen.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Vestigingsklimaat belangrijk, maar streng op constructies.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Pro-MKB, industrie behouden, maar duurzaamheidsregels.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Lagere lasten, vooral voor nationale bedrijven.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Balans: steun innovatie, hogere lasten op vervuiling.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Hogere winsten/kapitaal belasten, beurstaks.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Forse belastingen op winsten en aandeleninkoop.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Zware lasten op vervuiling, strengere regels.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Sociale rechtvaardigheid boven bedrijfsbelangen.</td></tr></tbody></table>

</details>## Belastingdruk Particulieren

##### Laag → Hoog

<p class="callout info">***PVV → VVD → JA21 → NSC → CDA → D66 → DENK → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-belastin"><summary>Standpunten Belastingdruk Particulieren</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-pv-2"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Lasten verlagen (energie, btw, zorg), lagere belastingdruk.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Lage lasten werkenden, beperken inkomstenbelasting.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Lagere inkomsten- en erfbelasting, tegen vermogenslasten.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Middeninkomens ontzien, milde stijging hogere inkomens.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Gezinnen en middeninkomens ontzien, eerlijke verdeling.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Arbeid omlaag, vermogen en vervuiling omhoog.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Lage inkomens ontzien, hoge inkomens en kapitaal zwaarder.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Progressief stelsel, hogere lasten top, lagere lasten midden.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Arbeid ontzien, hogere belasting op vervuiling en vermogen.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>S terke herverdeling, veel hogere lasten rijkdom/vermogen.</td></tr></tbody></table>

</details>## Inkomen &amp; Werk

##### Marktgericht / lage herverdeling → Sterke herverdeling / inkomensgelijkheid

<p class="callout info">***VVD → JA21 → PVV → NSC → CDA → D66 → DENK → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-inkomen-en-werk"><summary>Standpunten Inkomen &amp; Werk</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-inkomen-werk"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**VVD**</td><td>Lage lasten op werk; stimuleren ondernemerschap en hoge inkomens; beperkt herverdelingsbeleid.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Lagere lasten op arbeid; meer ruimte voor ondernemers en middeninkomens; tegen extra progressieve belastingen.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Lastenverlichting voor midden- en lage inkomens; meer koopkracht; minder nadruk op herverdeling via belastingen.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Focus op middeninkomens; eerlijk loon; beperkt hogere lasten voor topinkomens; balans tussen markt en bescherming.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Waarde voor werk en gezin; inkomensverschillen accepteren, maar steun voor kwetsbare groepen; gematigde herverdeling.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Lasten verschuiven van arbeid naar vermogen en vervuiling; minimumloon verhogen; stimuleren werk via scholing.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Gelijke kansen op de arbeidsmarkt; hogere lasten voor hoge inkomens; bestrijden van discriminatie op werkvloer.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Sterke inkomensherverdeling; hogere belastingen voor topinkomens; verhoging minimumloon en betere sociale zekerheid.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Meer gelijkheid; hogere lasten voor vervuilende en rijke groepen; basiszekerheid centraal boven marktwerking.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Zeer sterk voor herverdeling; forse verhoging minimumloon; hogere belastingen voor grootverdieners; inkomensverschillen terugdringen.</td></tr></tbody></table>

</details>## <span lang="NL">Vermogensbelasting</span>

##### <span lang="NL">Laag → Hoog</span>

<p class="callout info">***<span lang="NL">VVD → PVV → JA21 → NSC → CDA → D66 → DENK → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP</span>***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-vermogen"><summary>Standpunten Vermogensbelasting</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-vv-1"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**VVD**</td><td>Tegen hogere vermogensbelasting; geen beurstaks.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Lastenverlichting sparen/huizen; tegen hogere vermogensbelasting.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Tegen vermogens- en beurstaks; lagere erfbelasting.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Aanpak constructies, spaarders ontzien.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Kleine vermogens ontzien, milde verhoging top.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Meer progressiviteit; hogere vermogensbelasting.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Hogere belasting op hoge vermogens; eerlijke verdeling.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Progressieve vermogensbelasting, beurstaks.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Extra belasting vermogen, koppeling aan ecologie.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Forse vermogensbelasting; aanpak grootkapitaal.</td></tr></tbody></table>

</details>## Europa (EU-integratie)

##### Minder EU / nationaler → Meer EU / federaler

<p class="callout info">***PVV → JA21 → SP → NSC → VVD → CDA → PvdD → DENK → GroenLinks–PvdA → D66***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-europa-(eu-integratie)"><summary>Standpunten Europa (EU-integratie)</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-eu"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>S terk EU-kritisch; soevereiniteit boven EU; tegen verdere integratie (tot en met uittredingsretoriek).</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Minder macht voor Brussel; geen overdracht van bevoegdheden; strenger op migratie en grenzen in EU-kader.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Links EU-kritisch; tegen neoliberale regels; samenwerking ja, geen federale EU of begrotingsunie.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Nuchter en terughoudend; subsidiariteit; kritischer op nieuwe overdracht van bevoegdheden.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Pro-EU voor handel/veiligheid; geen federale sprongen; strenger op begrotings- en migratieregels.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Constructief pro-EU; hervormen i.p.v. federaliseren; samenwerking op veiligheid, landbouw en economie.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>EU voor klimaat/dierenwelzijn; kritisch op landbouw- en handelsbeleid; geen federale focus.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Overwegend pro-EU; inzet op grondrechten en bescherming arbeidsmigratie binnen EU-kader.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Duidelijk pro-EU; versterking voor klimaat, sociaal beleid en rechtsstaat.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Zeer pro-EU/federaler; verdieping integratie (defensie, rechtsstaat, klimaat, innovatie).</td></tr></tbody></table>

</details>## Landbouw en Stikstof

##### Boeren beschermen / minder regels → Strenge stikstof / krimp veestapel

<p class="callout info">***PVV → JA21 → CDA → VVD → NSC → DENK → SP → D66 → GroenLinks–PvdA → PvdD***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-landbouw-en-stikstof"><summary>Standpunten Landbouw en Stikstof</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-landbouw"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Boeren maximaal ontzien; stikstofnormen versoepelen; geen gedwongen krimp/onteigening.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Regeldruk omlaag; techniek en innovaties i.p.v. krimp; kritischer op Natura2000/meetmethodes.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Boerenperspectief centraal; gebiedsgericht maatwerk; liefst vrijwillige uitkoop.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Mix van innovatie, verduurzaming en vrijwillige uitkoop; doelen naleven met zo min mogelijk dwang.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Realistische doelen; gebiedsgericht; eerst meten en plannen verbeteren; dwang als laatste redmiddel.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Duurzaam en sociaal: milieudoelen met compensatie; eerlijk inkomen voor boeren.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Ecologische doelen halen, kleine/gezinsbedrijven beschermen; aanpak megastallen en ketenmacht.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Sneller natuurherstel; duidelijke reductie; vrijwillige uitkoop grootschalig, krimp waar nodig.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Strenge stikstofaanpak; veestapel verkleinen; natuur/waterkwaliteit prioriteit; eerlijke transitie.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Vergaande krimp veestapel; uitfaseren intensieve veehouderij; natuur- en dierenwelzijn voorop.</td></tr></tbody></table>

</details>## Klimaat &amp; Energie

##### Fossiele energie behouden → Snelle verduurzaming / fossiel uitfaseren

<p class="callout info">***PVV → JA21 → CDA → VVD → NSC → SP → DENK → GroenLinks–PvdA → D66 → PvdD***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-klimaat-en-energie"><summary>Standpunten Klimaat &amp; Energie</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-klimaat"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Klimaatbeleid “hysterie”; fossiele brandstoffen behouden; tegen klimaatplannen en windmolens.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Pragmatisch: energiezekerheid via gas en kernenergie; tegen snelle uitfasering fossiel; kritischer op subsidies.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Stapsgewijs verduurzamen; mix van kernenergie, hernieuwbaar en innovatie; sectoren meenemen.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Klimaatbeleid met oog voor economie; kernenergie, waterstof, innovatie; fossiel afbouwen bij zekerheid.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Realistisch: reductie nodig, maar tempo/kosten beheersen; kernenergie belangrijk.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Eerlijke transitie; energierekening omlaag; investeren in publieke energiebedrijven en isolatie.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Verduurzaming met sociale rechtvaardigheid; beleid betaalbaar houden voor gezinnen.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Ambitieus; hernieuwbaar, isolatie en ov; fossiel snel uitfaseren.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Hogere klimaatdoelen; zon, wind en kernenergie; NL koploper.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Vergaand; fossiel snel afbouwen; tegen kernenergie; focus op natuur, hernieuwbaar, consumptie omlaag.</td></tr></tbody></table>

</details>## Sociaal-cultureel beleid (identiteit &amp; diversiteit)

##### Nationale identiteit → Multicultureel / diversiteit centraal

<p class="callout info">***PVV → JA21 → NSC → VVD → CDA → SP → PvdD → GroenLinks–PvdA → D66 → DENK***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-sociaal-cultureel-beleid"><summary>Standpunten Sociaal-cultureel beleid (identiteit &amp; diversiteit)</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-sociaal-cult"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Nadruk op Nederlandse identiteit; tegen islamisering en diversiteitsbeleid; “eigen cultuur eerst”.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Beperken immigratie en culturele invloed; kritischer op diversiteitsbeleid; nationale waarden.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Waarden en normen behouden; gematigd kritisch op identiteitspolitiek; wel ruimte voor integratie.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Integratieplicht; burgerschap en taal; diversiteit mag, geen aparte behandeling.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Gemeenschapswaarden; verbondenheid; integratie via samenleving en onderwijs.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Gelijkheid voor iedereen; kritisch op symboolpolitiek; nadruk op solidariteit en gelijke kansen.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Gelijke rechten; steun voor inclusiebeleid; ethiek en rechtvaardigheid.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>S terk pro-diversiteit; actief tegen discriminatie; diversiteit als verrijking.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Vrijheid en diversiteit; pro-LHBTQ+; inclusie en multiculturaliteit.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Uiterst pro-diversiteit; bestrijding racisme en discriminatie; diversiteit als kracht.</td></tr></tbody></table>

</details>## Defensie &amp; NAVO

##### Minder defensie-uitgaven → Meer investeren in NAVO/leger

<p class="callout info">***PvdD → SP → DENK → GroenLinks–PvdA → D66 → CDA → NSC → VVD → JA21 → PVV***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-defensie-en-navo"><summary>Standpunten Defensie &amp; NAVO</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-defensie"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PvdD**</td><td>Zeer kritisch op militaire uitgaven; drastische verlaging; focus op vrede, klimaat, diplomatie.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Tegen verhoging NAVO-uitgaven; defensie nationaal; minder interventies.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Defensie als bescherming, kritisch op interventies; meer diplomatie; minder wapenwedloop.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>NAVO-bijdragen halen met nadruk op samenwerking en vredesmissies; kritisch op wapenuitgaven.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Verhoging richting NAVO-norm; sterke Europese defensiesamenwerking.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Traditioneel pro-defensie; NAVO en krijgsmacht versterken; structureel verhogen.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Verhoging defensiebudget; NAVO-verplichtingen nakomen; realistisch beleid.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>S terk pro-defensie; NAVO-norm halen/vasthouden; investeren in materieel en cyber.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Zeer pro-defensie; meer soevereiniteit; investeren in krijgsmacht; NAVO-bijdrage halen.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Extreem pro-defensie; forse verhoging; nationale veiligheid, politie en krijgsmacht.</td></tr></tbody></table>

</details>## Onderwijs &amp; Gelijkheid

##### Meer keuzevrijheid / minder overheid → Meer gelijkheid / sterkere overheid

<p class="callout info">***VVD → JA21 → CDA → NSC → PVV → D66 → DENK → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-onderwijs-en-gelijkheid"><summary>Standpunten Onderwijs &amp; Gelijkheid</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-onderwijs"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**VVD**</td><td>Keuzevrijheid voor ouders/scholen; steun bijzonder onderwijs; nadruk op prestaties.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Meer autonomie en marktwerking; ruimte voor selectie; minder overheidsbemoeienis.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Versterken bijzonder onderwijs; waarden en gemeenschap; overheid faciliteert.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Basisvaardigheden centraal; ongelijkheid tegengaan; diversiteit behouden.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Orde en discipline; Nederlandse identiteit; minder nadruk op gelijke-kansenbeleid.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Kansengelijkheid; investeren in leraren en innovatie; minder vroege selectie.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Tegen discriminatie; kansengelijkheid centraal; meer diversiteit en inclusie.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Gelijke kansen; meer geld naar achterstandsscholen; minder selectie, meer inclusie.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Onderwijs voor duurzaamheid en gelijkheid; brede vorming i.p.v. prestatiecultuur.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Tegen kansenongelijkheid; meer geld naar publieke scholen; stoppen met marktwerking.</td></tr></tbody></table>

</details>## Wonen &amp; Huurbeleid

##### Vrije markt / minder regels → Sterke regulering / veel sociale huur

<p class="callout info">***VVD → JA21 → PVV → NSC → CDA → D66 → DENK → SP → GroenLinks–PvdA → PvdD***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-wonen-en-huurbeleid"><summary>Standpunten Wonen &amp; Huurbeleid</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-wonen"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**VVD**</td><td>Meer bouwen door marktpartijen; stimuleren koopsector; beperkte regulering huren.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Woningbouw stimuleren via markt; minder regels; huurregulering beperkt houden.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Betaalbare woningen vooral voor Nederlanders; beperkt reguleren; kritisch op woningtoewijzing aan statushouders.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Balans tussen markt en regulering; wil huurders beter beschermen; tegelijk sneller bouwen.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Investeren in bouwen; gemengd beleid: regulering waar nodig, marktwerking behouden; focus op gezinnen.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Meer middenhuur en sociale huur; huurregulering versterken; tegelijkertijd inzet op nieuwbouw.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Meer betaalbare huurwoningen; bescherming tegen discriminatie en scheefwonen; regulering vergroten.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Sterk reguleren huurmarkt; fors uitbreiden sociale woningbouw; woningcorporaties versterken.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Veel meer sociale huur; strikte huurregulering; stevig ingrijpen in markt voor betaalbaarheid.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Sterke regulering en duurzaamheid centraal; meer sociale huur; nadruk op ecologische woonoplossingen.</td></tr></tbody></table>

</details>## Hypotheekrenteaftrek

##### Behouden → Volledige afbouw/afschaffing

<p class="callout info">***PVV → JA21 → CDA → VVD → NSC → DENK → D66 → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-hypotheekrenteaftrek"><summary>Standpunten Hypotheekrenteaftrek</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-hra"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Volledig behouden; huizenbezit beschermen; tegen verdere beperking van de aftrek.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Behoud HRA; wil lasten op huizenbezit verlagen; ziet aftrek als stimulans voor middenklasse.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Wil HRA grotendeels behouden; geleidelijke aanpassingen mogelijk, maar zekerheid voor huiseigenaren staat voorop.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Afbouw zoals afgesproken doorzetten (aftrektarief verlagen), maar tegen volledige afschaffing.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Voorzichtige verdere afbouw mogelijk; eerlijker verdeling tussen huurders en kopers; geleidelijk invoeren.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Open voor hervorming; wil ongelijkheid huurders–kopers aanpakken, maar tegen plotselinge afschaffing.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Wil HRA sneller afbouwen; lasten verschuiven naar vermogen; huizenmarkt minder scheef maken.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Wil sterke afbouw; HRA vooral voor hogere inkomens afschaffen; geld naar betaalbare huurwoningen.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Wil versnelde afbouw; ziet HRA als subsidie voor overconsumptie en milieubelastend bouwen.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Wil volledige afschaffing voor hoge inkomens; drastische hervorming; richten op betaalbare huisvesting i.p.v. fiscale voordelen.</td></tr></tbody></table>

</details>## Kinderopvang

##### Beperkt / inkomensafhankelijk → Gratis / universeel

<p class="callout info">***PVV → JA21 → VVD → CDA → NSC → DENK → SP → PvdD → GroenLinks–PvdA → D66***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-kinderopvang"><summary>Standpunten Kinderopvang</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-kinderopvang"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**PVV**</td><td>Geen universeel gratis kinderopvang; ondersteuning alleen voor Nederlandse gezinnen; kritischer op kosten en migratie-effecten.</td></tr><tr><td>**JA21**</td><td>Tegen gratis opvang voor iedereen; steun afhankelijk van inkomen en werk; wil misbruik tegengaan.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Ruimhartige kinderopvangtoeslag, maar niet volledig gratis; vooral gericht op werkende ouders en arbeidsparticipatie.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Kinderopvang deels inkomensafhankelijk; combinatie werk en gezin ondersteunen; geen volledig gratis opvang.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Betaalbare opvang belangrijk, maar wil gericht beleid; geen universele gratis opvang, maar inkomensafhankelijk en beheerst.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Wil betaalbare opvang voor iedereen; inkomensafhankelijk, met nadruk op kansengelijkheid en inclusie.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Vier dagen per week gratis kinderopvang; opvang als publieke voorziening; gelijke kansen voor alle kinderen.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Gratis kinderopvang als recht; koppeling met duurzaamheid en gezonde voeding; nadruk op gelijkheid.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Vier dagen per week gratis opvang voor alle kinderen; universaliteit en kansengelijkheid centraal.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Het verstgaand: gratis kinderopvang bijna volledig invoeren; opvang als recht voor ieder kind, niet gekoppeld aan werk.</td></tr></tbody></table>

</details>## Overheidstekort

##### Bezuinigen / strikte begrotingsdiscipline → Meer lenen / investeren met tekort

<p class="callout info">***JA21 → VVD → CDA → NSC → PVV → D66 → DENK → GroenLinks–PvdA → PvdD → SP***</p>

<details id="bkmrk-standpunten-overheidstekort"><summary>Standpunten Overheidstekort</summary>

<table class="standpuntentabel" id="bkmrk-partij-kernpunten-tekort"><thead><tr><th class="col-partij">**Partij**</th><th class="col-kern">**Kernpunten**</th></tr></thead><tbody><tr><td>**JA21**</td><td>Strikte begrotingsdiscipline; tegen hoge staatsschuld; wil bezuinigen i.p.v. lenen.</td></tr><tr><td>**VVD**</td><td>Voorzichtig met tekort; wil ruimte houden voor bedrijven en lage belastingen; beperkte investeringen.</td></tr><tr><td>**CDA**</td><td>Degelijk begrotingsbeleid; investeren mag, maar alleen binnen Europese kaders; voorzichtig met schuld.</td></tr><tr><td>**NSC**</td><td>Begrotingsdiscipline belangrijk; maar ruimte voor investeringen in zorg en onderwijs; gematigde lijn.</td></tr><tr><td>**PVV**</td><td>Wil meer uitgeven aan zorg en veiligheid; minder oog voor begrotingsdiscipline; bezuinigen niet prioriteit.</td></tr><tr><td>**D66**</td><td>Ruimte om te lenen voor klimaat en onderwijs; begroting in balans op lange termijn; meer investeringsgericht.</td></tr><tr><td>**DENK**</td><td>Meer investeren in sociale voorzieningen en kansengelijkheid; begroting mag tijdelijk in tekort gaan.</td></tr><tr><td>**GroenLinks–PvdA**</td><td>Bereid meer te lenen voor klimaat, zorg en onderwijs; tekort gebruiken als investeringsinstrument.</td></tr><tr><td>**PvdD**</td><td>Meer lenen en investeren voor duurzaamheid en natuur; begroting ondergeschikt aan ecologische doelen.</td></tr><tr><td>**SP**</td><td>Geen angst voor tekort; wil fors investeren in publieke sector; bezuinigen afgewezen, lasten bij grootkapitaal.</td></tr></tbody></table>

</details>